به گزارش خبرنگار ایرنا، مازندران با برخورداری از خط ساحلی گسترده و پتانسیل‌های طبیعی منحصربه‌فرد، یکی از قطب‌های اصلی جذب گردشگر در شمال کشور محسوب می‌شود. سالانه میلیون‌ها مسافر با هدف بهره‌مندی از امکانات ساحلی و تفریحی به این مناطق سفر می‌کنند؛ با این حال، تضاد عمیقی میان حجم بالای تردد گردشگران و سطح کیفی زیرساخت‌های موجود به چشم می‌خورد.
نداشتن توجه کافی به توسعه اصولی و سرمایه‌گذاری هوشمندانه در پهنه ساحلی غرب مازندران، نه تنها از ظرفیت های اقتصادی این منطقه باز می‌دارد، بلکه تجربه‌ای نامطلوب برای مسافران رقم زده است که می‌تواند در بلندمدت به کاهش جذابیت این منطقه برای گردشگری داخلی و خارجی منجر شود.
با توجه به تغییر الگوهای رفتاری مسافران و تمایل آن‌ها به تجربه‌های متفاوت، سواحل غرب مازندران اکنون در یک نقطه عطف قرار دارند، جایی که یا باید با سرمایه‌گذاری هوشمندانه به سمت مدرن‌سازی حرکت کنند و یا با تکیه بر مدیریت سنتی، فرصت‌های اقتصادی خود را از دست بدهند.
از منظر آماری، سالانه بیش از ۱۰ میلیون گردشگر از سراسر کشور به سواحل استان مازندران سفر می‌کنند که بخش قابل توجهی از این حجم تردد، در مناطق ساحلی غرب استان متمرکز است. بر اساس برآوردهای تقریبی، در روزهای اوج سفر، تراکم جمعیت در سواحل غرب مازندران می‌تواند تا پنج برابر ظرفیت تحمل معمول منطقه افزایش یابد.
با این حال، میزان درآمدزایی حاصل از این حجم از تردد، با توجه به کمبود امکانات اقامتی و تفریحی، بسیار کمتر از حد انتظار است. این یعنی ما با پدیده‌ای به نام “گردشگری گذری” مواجه هستیم، مسافری که بدون اقامت و صرف هزینه‌های جانبی در منطقه، تنها برای چند ساعت از ساحل استفاده کرده و سپس منطقه را ترک می‌کند.
این حجم از تردد بدون پشتوانه زیرساختی، فشار مضاعفی بر محیط زیست و منابع شهری منطقه وارد می‌کند. بی‌توجهی به ظرفیت‌های اکولوژیک در کنار توسعه بی‌رویه، باعث شده است که پتانسیل‌های طبیعی منطقه به مرور آسیب ببینند. در واقع، بحران فعلی تنها مربوط به کمبود امکانات رفاهی نیست، بلکه مربوط به مدیریت ناشی از نبود برنامه‌ریزی جامع برای بهره‌برداری از این پهنه ساحلی است.
در حالی که گردشگران به دنبال تجربه‌های نوین هستند، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که بسیاری از سواحل غرب مازندران فاقد حداقل استانداردهای ایمنی و بهداشتی هستند. نبود مسیرهای پیاده‌روی منظم، کمبود مراکز تفریحی آبی و نبود سامانه های نجات‌بان حرفه‌ای، از جمله مشکلاتی است که کیفیت سفر را به شدت کاهش داده است. این موضوع نه تنها باعث کاهش زمان اقامت مسافران می‌شود، بلکه می‌تواند برند گردشگری منطقه را در سطح ملی و بین‌المللی آسیب بزند.
از سوی دیگر، اقتصاد محلی که بیشترین سود را از توسعه گردشگری می‌برد، در حال حاضر در وضعیت رکود نسبی قرار دارد. بسیاری از فرصت‌های شغلی که می‌توانست از طریق توسعه ساحلی ایجاد شود، به دلیل نبود زیرساخت‌های جذاب برای سرمایه‌گذاران، نادیده گرفته شده‌اند. این یعنی ظرفیت های اقتصادی منطقه، همچنان در حالت “خفته” باقی مانده و تنها به صورت درآمدهای پراکنده و گذری دیده می‌شود.
بنابراین، پرسش اصلی که همواره در میان فعالان حوزه گردشگری و سیاست‌گذاران مطرح است، این است که آیا سواحل غرب مازندران ظرفیت پذیرش سرمایه‌گذاری‌های کلان را دارند و این سرمایه‌گذاری‌ها باید دقیقاً بر چه محورهایی تمرکز کنند؟
فقر سواحل غرب مازندران
غرب مازندران از نور تا رامسر هر ساله میزبان حجم زیادی از گردشگران سراسر کشور است. طبیعت بکر، آب و هوای معتدل و دسترسی آسان از طریق جاده‌های اصلی، این منطقه را به یکی از مقاصد اصلی سفر در ایران تبدیل کرده است. با این حال، آنگونه که باید از این ظرفیت های بزرگ برای رونق اقتصادی و اشتغالزایی استفاده نشده است.
سواحل غرب مازندران به رغم استقبال بی‌نظیر مسافران، از حداقل امکانات تفریحی و رفاهی مدرن بی‌بهره هستند. در حالی که سواحل جنوبی کشور مملو از مراکز تفریحی مدرن، پارک‌های آبی، کلوپ‌های ورزشی و تفریحات متنوع است، سواحل شمالی اغلب با سرویس‌های بهداشتی محدود، نبود سایه‌بان‌های استاندارد و فقدان هرگونه برنامه تفریحی سازمان‌یافته روبرو هستند.
این شکاف عمیق بین ظرفیت و وضعیت موجود، نه تنها نارضایتی گردشگران را به دنبال داشته، بلکه فرصت‌های بزرگ اقتصادی را نیز از دسترس مردم محلی دور کرده است. بسیاری از مسافران که تجربه سفر به سواحل جنوب را دارند، از نبود سرمایه‌گذاری‌های مشابه در شمال ابراز تأسف می‌کنند و معتقدند که این منطقه می‌تواند به یکی از قطب‌های گردشگری ساحلی کشور تبدیل شود.
از سوی دیگر، نبود تفریحات جایگزین در شرایطی که شنا در دریا به دلیل ناآرامی یا ممنوعیت ممکن نیست، یکی دیگر از چالش‌های جدی است. در چنین روزهایی، گردشگران سرگردان می‌شوند و هیچ برنامه جایگزینی برای پر کردن اوقات فراغت خود ندارند. این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در سواحل باید فراتر از امکانات اولیه و به سمت ایجاد یک اکوسیستم کامل گردشگری ساحلی حرکت کند.
نبود امکانات رفاهی و تفریحی در سواحل غرب مازندران
در گفت و گو با ساکنان مناطق ساحلی، گلایه از نبود امکانات رفاهی و تفریحی اصلی به گوش می‌رسد. ایوب صالحی یکی از کسبه‌پیشگان محلی در ساحل رادیو دریای چالوس با ابراز نارضایتی از وضعیت موجود، به خبرنگار ایرنا می‌گوید: ما هر روز با حجم زیادی از مسافر روبرو هستیم، اما بیشتر آن‌ها فقط برای چند ساعت می‌آیند و می‌روند. چون امکانات اقامتی باکیفیت و مراکز تفریحی متنوع نداریم، مسافری که می‌خواهد شب را در منطقه بماند، ترجیح می‌دهد به شهرهای دیگر برود. این یعنی ما ثمره اصلی این هجوم گردشگر را از دست می‌دهیم.
همچنین یکی از مسافران که در ایام تعطیل به این منطقه سفر کرده، در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: سواحل ما بسیار زیبا هستند، اما مدیریت آن‌ها بسیار ضعیف است. نبود سرویس‌های بهداشتی استاندارد، نبود مسیرهای ایمن برای پیاده‌روی و حتی نبود امکانات اولیه برای تفریحات آبی، باعث شده که تجربه‌ای خوشایند از این منطقه نداشته باشیم. امیدواریم با سرمایه‌گذاری درست، این مناطق از حالت سنتی خارج شوند.
حجت مرادی خاطرنشان کرد: مسوولان باید به این واقعیت مهم و اساسی توجه کنند که سرمایه‌گذاری در سواحل به معنای موتور محرکه توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغالزایی مناسب و اصولی و بهبود وضع معیشتی مردم منطقه است ضمن اینکه زمینه جلب و جذب بیشتر مسافران و گردشگران داخلی و حتی خارجی را نیز فراهم می کند.
در مقابل، مسئولان محلی با اشاره به چالش‌های موجود، بر لزوم تغییر رویکرد در مدیریت ساحلی تاکید دارند. یکی از مدیران حوزه مدیریت شهری در گفت و گو با خبرنگار ایرنا تصریح کرد: ما با محدودیت‌های بودجه‌ای مواجه هستیم، اما می‌دانیم که توسعه این منطقه بدون مشارکت بخش خصوصی غیرممکن است. چالش اصلی ما ایجاد هماهنگی میان نهادهای مختلف برای تسهیل ورود سرمایه‌گذاران و جلوگیری از توسعه‌های پراکنده و آسیب‌زا به محیط زیست است.
کارشناس حوزه گردشگری نیز در گفت و گو با ایرنا بر ضرورت تغییر پارادایم سرمایه‌گذاری تاکید کرد و گفت: ما نباید به دنبال ساخت بناهای بزرگ و بی‌رویه باشیم. تمرکز ما باید بر ایجاد تجربه گردشگری باشد. سرمایه‌گذاری باید به سمت ایجاد زیرساخت‌های نرم و خدمات باکیفیت هدایت شود تا بتوانیم گردشگر را ماندگار کنیم.
تقی موسی‌پور گفت: سرمایه گذاری در سواحل غرب مازندران باید مطابق با نیاز و خواسته های مسافران و گردشگران باشد، از گردشگری تفریحی و آبی گرفته تا احداث پارک‌های آبی مدرن و پیشرفته که همگی می تواند زمینه جلب و جذب بیشتر مسافران و گردشگران و ماندگاری آنان را در منطقه دوچندان کند.
همچنین یکی از کارشناسان محیط زیست نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: سرمایه‌گذاری در سواحل غرب مازندران اگر با رویکرد علمی و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی نباشد، می‌تواند به قیمت نابودی منابع طبیعی تمام شود. ما به دنبال سرمایه‌گذاری‌هایی هستیم که هم سودآور باشند و هم از اکوسیستم ساحلی محافظت کند.
در نهایت، دیدگاه مشترک میان ذینفعان این است که سواحل غرب مازندران اکنون در وضعیتی قرار دارند که نیاز به یک بازسازی ساختاری دارند، نه تنها با تزریق پول، بلکه با تزریق ایده و مدیریت صحیح.
ظرفیت‌های مغفول سرمایه‌گذاری در سواحل مازندران
در پاسخ به این پرسش که آیا سواحل غرب مازندران ظرفیت سرمایه‌گذاری دارند، باید گفت این منطقه نه تنها ظرفیت دارد، بلکه به شدت نیازمند آن است. ظرفیت این منطقه فراتر از صرفِ ساخت هتل‌های ساحلی است، ظرفیت واقعی در تنوع‌بخشی به خدمات نهفته است. برخلاف سواحل دیگر کشورها و حتی سواحل جنوبی کشورمان، سواحل غرب مازندران هنوز فضای خالی زیادی برای مدل‌های جدید گردشگری دارد.
مسئولان محلی با اشاره به محدودیت‌های موجود، بر ضرورت تعامل میان بخش خصوصی و دولتی تاکید دارند. یکی از مدیران حوزه مدیریت شهری منطقه در گفت و گو با ایرنا افزود: چالش‌های زیرساختی در سواحل غرب مازندران وجود دارد، اما توسعه این بخش نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان و خارج از بودجه‌های سنتی است. ما نیازمند ورود بخش خصوصی با الگوهای نوین جهانی هستیم تا بتوانیم همزمان با حفظ محیط زیست، زیرساخت‌های مدرن را احیا کنیم.
با این حال، کارشناسان معتقدند نبود برنامه‌ریزی جامع و یکپارچه میان ادارات مختلف، مانعی بزرگ بر سر راه توسعه‌ای است که بتواند همزمان هم محیط زیست را حفظ کند و هم نیازهای گردشگران را پاسخ دهد.
تحلیلگران حوزه محیط زیست و توسعه پایدار نیز هشدار می‌دهند که هرگونه توسعه در سواحل غرب مازندران نباید با رویکرد ساخت‌وساز بی‌رویه همراه باشد. متخصصان بر این باورند که سرمایه‌گذاری در این منطقه باید بر پایه گردشگری اکوتوریسم و حفظ اکوسیستم ساحلی استوار باشد. به باور این عده، تمرکز بر ایجاد کانون‌های تفریحی سبز، مسیرهای دوچرخه‌سواری ساحلی و مراکز آموزشی محیط زیست، می‌تواند علاوه بر جذب گردشگر باکیفیت، از تخریب منابع طبیعی جلوگیری کرده و یک الگوی توسعه پایدار را در غرب مازندران رقم بزند که در آن منافع اقتصادی و حفظ طبیعت هم‌سو باشند.
احداث پارک‌های‌آبی مدرن و اقامتگاه‌های تخصصی
سرمایه‌گذاری در این منطقه باید شامل حوزه‌های چندگانه باشد. نخست، توسعه گردشگری تفریحی و آبی از طریق احداث پارک‌های آبی مدرن، کلوپ‌های ساحلی و مراکز حرفه‌ای ورزش‌های آبی و دوم، سرمایه‌گذاری در بخش اقامتگاه‌های تخصصی مانند بوتیک‌هتل‌ها و اقامتگاه‌های اکوتوریسمی که با روحیه طبیعت‌گردان سازگاری داشته باشند.
سوم محور سرمایه گذاری در سواحل غرب مازندران، گردشگری سلامت و آرامش است که می‌تواند یکی از پرسودترین بخش‌ها باشد. ایجاد تفریح‌گاه‌های تندرسی سلامتی، ماساژ و استراحتگاه‌های ساحلی با تمرکز بر آرامش، می‌تواند طیف جدیدی از گردشگران مرفه را به این منطقه جذب کند.
چهارمین محور سرمایه گذاری در سواحل غرب مازندران، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های لجستیک ساحلی، از جمله مسیرهای ارتباطی ایمن و سیستم‌های هوشمند مدیریت تردد، برای تسهیل سفر گردشگران است که امروی ضروری و حیاتی است که مباید مورد توجه مسولان و فعالان این عرصه قرار گیرد.
پنجمین محور، سرمایه‌گذاری در بخش خدمات دیجیتال و هوشمند است که می‌تواند تحولی بزرگ ایجاد کند. از اپلیکیشن‌های راهنمای گردشگری تا سامانه های مدیریت پسماند هوشمند و خدمات ایمنی دیجیتال، همگی از جمله نیازهای جدی این منطقه هستند که هنوز به آن‌ها توجه نشده است.
سرمایه‌گذاری با نگاهی چند منظوره
یک فعال حوزه گردشگری معتقد است که سرمایه‌گذاری در این منطقه باید با نگاهی چندمنظوره انجام شود. یعنی پروژه‌ای که هم درآمدزایی داشته باشد، هم فرصت شغلی برای جوانان منطقه ایجاد کند و هم با حفظ توازن زیست‌محیطی، میراثی برای نسل‌های آینده باقی بگذارد.
علیرضا اکبری در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افرود: توسعه سواحل غرب مازندران نیازمند گذار از مدیریت تک‌بعدی به مدیریت استراتژیک است. برای اینکه این منطقه از یک مسیر عبوری به یک قطب اقتصادی و گردشگری تبدیل شود، دولت و بخش خصوصی باید در یک همکاری ۲ سویه، فراتر از پروژه‌های ساختمانی سنتی، به سمت ایجاد اکوسیستم گردشگری حرکت کنند.
وی گفت: توسعه زیرساختی در این منطقه نباید تنها به معنای بتن‌ریزی و ساخت‌وساز باشد، بلکه باید به معنای ارتقای کیفیت زندگی برای گردشگر و ساکن منطقه باشد. اگر زیرساخت‌های رفاهی، ایمنی و تفریحی به درستی تامین نشود، حتی بزرگترین هتل‌های ساخته شده نیز نمی‌توانند جلوی ریزش گردشگران را بگیرند.
وی ادامه داد: بخش خصوصی باید بداند که سرمایه‌گذاری در سواحل غرب مازندران، سرمایه‌گذاری در یک بازار در حال رشد است، مشروط بر اینکه با رعایت اصول علمی و محیط زیستی همراه باشد. فرصت‌های موجود در حوزه‌های گردشگری سلامت، تفریحات آبی و اقامتگاه‌های اکوتوریسمی، می‌تواند بازگشت سرمایه بسیار سریعی را برای فعالان اقتصادی به همراه داشته باشد.
وی گفت: از سوی دیگر، مسئولان باید نقش تسهیل‌گر خود را به درستی ایفا کنند. رفع موانع اداری، ارائه مشوق‌های مالیاتی برای پروژه‌های سبز و ایجاد هماهنگی میان نهادهای مختلف، از جمله وظایفی است که می‌تواند مسیر توسعه را هموار کند. بدون یک مدیریت یکپارچه، تلاش‌های پراکنده تنها به درمان‌های موقتی منجر خواهد شد.
این فعال حوزه گردشگری معتقد است که نباید از نقش حیاتی جامعه محلی غافل شد. به گفته اکبری، توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که مردم منطقه، هم در سود حاصل از گردشگری سهیم باشند و هم در فرآیند تصمیم‌گیری حضور داشته باشند. ایجاد فرصت‌های شغلی باکیفیت برای جوانان منطقه، مانع از مهاجرت روستایی و حفظ پویایی اقتصادی خواهد شد.
سواحل غرب مازندران پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک قطب گردشگری ساحلی در سطح ملی و حتی منطقه‌ای دارند. آزادسازی حریم ۶۰ متری دریا در بیش از ۴۲۴ کیلومتر از سواحل استان، گام مهم و مثبتی در این مسیر بوده و بستر قانونی لازم برای سرمایه‌گذاری را فراهم کرده است. اعلام آمادگی ۶۴ سرمایه‌گذار برای ورود به این عرصه نیز نشانه‌ای امیدوارکننده است.
با این حال، تحقق این مهم نیازمند یک رویکرد جامع و فرابخشی است. اولین و مهم‌ترین راهکار، ایجاد مدیریت یکپارچه سواحل با محوریت سازمان همیاری شهرداری‌هاست تا از موازی‌کاری دستگاه‌های مختلف جلوگیری شود و فرآیند صدور مجوزها تسریع یابد. تجربه نشان داده که بروکراسی اداری یکی از موانع اصلی پیش روی سرمایه‌گذاران است.
دومین راهکار، ارائه مشوق‌های لازم به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی است. معافیت‌های مالیاتی دوره‌ای، تسهیلات بانکی با بهره پایین و واگذاری زمین با شرایط مناسب می‌تواند انگیزه سرمایه‌گذاری را به شدت افزایش دهد. همچنین، اولویت‌بخشی به طرح‌هایی که همزمان به ایجاد اشتغال پایدار و رفاه گردشگران کمک می‌کنند، ضروری است.
سومین راهکار، تنوع‌بخشی به خدمات تفریحی ساحلی است. سرمایه‌گذاری صرفاً در ساخت هتل و رستوران کافی نیست؛ بلکه باید به سمت ایجاد پارک‌های آبی مدرن، کلوپ‌های ورزش‌های دریایی، فضاهای بازی کودکان، مراکز خرید و سرگرمی و تفریحات شبانه حرکت کرد. این تنوع باعث می‌شود گردشگران مدت بیشتری در منطقه اقامت داشته باشند و سود اقتصادی بیشتری عاید جامعه محلی شود.
در نهایت، توجه به پایداری محیط زیستی در کنار توسعه گردشگری یک الزام است. هرگونه سرمایه‌گذاری در سواحل باید با رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و با هدف حفظ اکوسیستم دریایی و ساحلی انجام شود. توسعه پایدار یعنی ایجاد تعادل بین منافع اقتصادی، رضایت گردشگران و حفظ طبیعت برای نسل‌های آینده. در صورت تحقق این مهم، غرب مازندران نه تنها به مقصدی جذاب‌تر برای گردشگران تبدیل می‌شود، بلکه موتور محرک اقتصاد منطقه و الگویی برای سایر استان‌های ساحلی کشور خواهد بود.
برای گذار از وضعیت فعلی به مرحله توسعه مطلوب، اتخاذ یک رویکرد چندجانبه و راهبردی الزامی است. نخست، ایجاد یک «نقشه راه جامع توسعه سواحل غرب مازندران» که با نظارت مستقیم نهادهای ملی و استانی تدوین شود، می‌تواند از تداخل وظایف و پراکندگی اقدامات جلوگیری کند. دوم، ایجاد مشوق‌های مالیاتی و اداری برای سرمایه‌گذاران واقعی که متعهد به رعایت استانداردهای محیط زیستی و استفاده از نیروی کار محلی هستند، می‌تواند جریان سرمایه‌گذاری را به سمت سواحل هدایت کند.
در کنار این‌ها، تمرکز بر «توسعه زیرساخت‌های نرم» نظیر خدمات ایمنی، بهداشت و مدیریت پسماند، به اندازه ساخت بناهای فیزیکی اهمیت دارد. تنها با ترکیب این اقدامات، می‌توان از پتانسیل‌های ساحلی غرب مازندران برای تبدیل شدن به قطب اقتصادی و گردشگری پایدار استفاده کرد.
در نهایت، سواحل غرب مازندران با تمام چالش‌های موجود، یک گنجینه خفته است. اگر همت سیاست‌گذاران با هوشمندی سرمایه‌گذاران ترکیب شود، می‌توان این منطقه را از یک مقصد گذری به یک قطب ماندگار گردشگری در شمال کشور تبدیل کرد که هم مزایای اقتصادی خیره‌کننده‌ای دارد و هم میراثی ارزشمند برای آینده خواهد بود.
- نویسنده : فرزین مدرسی
- منبع خبر : خبرگزاری ایرنا مازندران
